Doświadczenie późnej diagnozy ASD u badanych i ich bliskich

Specjaliści z zakresu zdrowia psychicznego donoszą, że osoby diagnozowane w
wieku dorosłym doświadczają poczucia utraty. Badacze przeprowadzili analizy
jakościowe z dorosłymi, którzy otrzymali diagnozę autyzmu dopiero w
dorosłości, po 35. roku życia. Celem badania było zrozumienie emocjonalnego
oraz relacyjnego wpływu późnej diagnozy zarówno na osoby autystyczne, jak i
na ich bliskich. Przeprowadzono wywiady z sześcioma dorosłymi osobami
autystycznymi oraz sześcioma ich bliskimi, a uzyskane dane przeanalizowano
przy użyciu interpretatywnej analizy fenomenologicznej z wielu perspektyw.
W analizie wyodrębniono osiem głównych tematów. Sześć z nich pojawiało się
zarówno w wypowiedziach osób autystycznych, jak i ich bliskich: pozytywne
zmiany po diagnozie, doświadczenie stygmatyzacji autyzmu, proces akceptacji
i dostosowywania się do diagnozy, poczucie utraconych szans wynikających z
późnego rozpoznania, trudności w zakresie zdrowia psychicznego oraz nowe
spojrzenie na autyzm umożliwiające rozpoznawanie go u innych osób. Dwa
dodatkowe tematy pojawiły się tylko u osób autystycznych: poczucie bycia
innym od innych ludzi oraz potrzeba wsparcia po otrzymaniu diagnozy. Wielu
uczestników doświadczało w przeszłości trudności psychicznych i zastanawiało
się, czy wcześniejsza diagnoza mogła ułatwić im życie. Bliscy zazwyczaj
okazywali wsparcie, jednak proces dostosowania się do potrzeb osoby
autystycznej bywał dla nich wymagający. Stygmatyzacja autyzmu sprawiała
również, że niektóre osoby obawiały się ujawniać swoją diagnozę z powodu
możliwego odrzucenia.
Najważniejszym wnioskiem badania jest to, że późna diagnoza autyzmu może
jednocześnie przynosić ulgę i lepsze zrozumienie siebie, ale także ujawniać
wcześniejsze trudności emocjonalne oraz poczucie utraconych
możliwości.Diagnoza pomaga w nadaniu sensu wcześniejszym
doświadczeniom, zwiększa samoakceptację, współczucie wobec siebie oraz
pewność siebie. Jednocześnie wyniki podkreślają duże znaczenie wcześniejszej
diagnozy oraz dostępności wsparcia po diagnozie, które mogą pomóc osobom
autystycznym i ich bliskim lepiej radzić sobie z trudnościami emocjonalnymi i
relacyjnymi przed i po rozpoznaniu autyzmu.

Źródło:
Ward, N., Randle-Phillips, C. & Aldridge, R. Autistic Adults and Loved Ones’
Experiences of a Later Life Diagnosis. J Autism Dev Disord (2026).
https://doi.org/10.1007/s10803-026-07232-4